\nKnutsen har alltid vore glad i brukte klede b\u00e5de fr\u00e5 butikkar og i sk\u00e5pet til foreldre eller besteforeldre. Og dei siste \u00e5ra har ho jobba som dagleg leiar i bruktbutikken Det gule hus i Haugesund.<\/p>\n
Foto: Marthe Synn\u00f8ve Susort Johannessen \/ NRK<\/small>
\n<\/div>\n
\u2013 Det fanst klede med d\u00e5rleg kvalitet f\u00f8r og, men det kan liksom ikkje m\u00e5le seg med n\u00e5, seier ho.<\/p>\n
Fibrane er tynnare, saumane er d\u00e5rlege, og f\u00f8r du veit ordet av det er det hol p\u00e5 kneet.<\/p>\n
Men er det prisen vi betalar for stretch og behag?<\/strong><\/p>\nByrja \u00e5 g\u00e5 nedover p\u00e5 80-talet<\/span><\/h2>\n\u2013 Det har vore eit veldig fokus p\u00e5 at kleda skal vere tynne, mjuke og kl\u00f8frie. Det betyr ogs\u00e5 at dei blir svakare, seier Ingun Grimstad Klepp.<\/p>\n
Ho forskar p\u00e5 klede og berekraft, medan kollega Anna Schytte Sigaard har tekstilavfall, syntetiske tekstilar og tekstilfiber som sine felt.<\/p>\n
\n
<\/p>\n\n\n
\n
\n\n\n
Ingun Grimstad Klepp<\/h4>\n\n
\n
\nProfessor i klede\u00a0og b\u00e6rekraft p\u00e5 Forbruksforskingsinstituttet SIFO ved Oslo Met.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/li>\n \n\n
Anna Schytte Sigaard<\/h4>\n\n
\n
\nStipendiat i\u00a0b\u00e6rekraftig kles- og tekstilforbruk p\u00e5 Forbruksforskingsinstituttet SIFO ved Oslo Met.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/dh-persongalleri-v1>\n <\/div>\n
Kleda v\u00e5re byrja \u00e5 bli d\u00e5rlegare for fleire ti\u00e5r sidan.<\/strong><\/p>\n\u2013 Det skjedde veldig mykje med omsetninga av klede p\u00e5 80-talet, forklarar Klepp og ramsar opp:<\/p>\n
\nEi rask utflagging av produksjonen fr\u00e5 Vesten til Austen.<\/li>\n Endring av materiale \u2013 tidlegare brukte ein mykje naturmateriale.<\/li>\n Raskare produksjon \u2013 f\u00f8r tok ein meir omsyn til dei tekniske- og til kvalitetssidene av klede.<\/li>\n<\/ul>\nMen det finst gode r\u00e5d \u00e5 ta med seg neste gong du skal skaffe deg eit nytt plagg:<\/strong><\/p>\n1\/5 Sjekk kva plagget er laga av<\/h2>\n \u2013 Blandingar av naturmateriale<\/span> og plast<\/span> er ofte det som nuppar mest, seier Klepp.<\/p>\nTil d\u00f8mes om eit plagg er laga av polyester og bomull.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/div>
\nFleire fibrar i kleda gjer at dei n\u00e6rmast kranglar med kvarandre. Slik blir det nuppar av.<\/p>\n
Foto: Marthe Synn\u00f8ve Susort Johannessen \/ NRK<\/small>
\n<\/div>\n
F\u00e5r du nuppar p\u00e5 genseren av 100 prosent ull kan desse fjernast med ein nuppekam. Nuppane fr\u00e5 blandingsklede kan ogs\u00e5 fjernast, men d\u00e5 fjernar du fibrane og plagget blir svakare.<\/p>\n
<\/p>\n
Blandingar er delvis gjort for \u00e5 lage klede som har betre eigenskapar, men ogs\u00e5 for \u00e5 lage billegare klede.<\/p>\n
\u2013 Noko av det som gjer at kleda v\u00e5re har blitt svakare, handlar faktisk om at vi \u00f8nsker andre eigenskapar enn styrke. Til d\u00f8mes at kleda skal vere tynne, fleksible og mjuke, seier Klepp.<\/p>\n
2\/5 Kjenn etter<\/h2>\n Billige klede kan vere gode og dyre klede kan vere d\u00e5rlege.<\/p>\n
R\u00e5det er \u00e5 studere det n\u00f8ye. Ser det slurvete og uordentleg ut, s\u00e5 er det kanskje det.<\/p>\n
Og kanskje har det allereie byrja \u00e5 nuppe.<\/p>\n
\u2013 Enkelte klede nuppar s\u00e5 \u00e5 seie i butikken, f\u00f8r du har f\u00e5tt det med deg heim, seier Klepp.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/div>
\nDenne genseren har ei blanding av naturmateriale og polyester. Og eit lag med nuppar.<\/p>\n
Foto: Marthe Synn\u00f8ve Susort Johannessen \/ NRK<\/small>
\n<\/div>\n
3\/5 Studer saumen<\/h2>\n Og n\u00e5r du er i gang med \u00e5 leite etter nuppar, studer saumen ogs\u00e5. Her kan det vere lurt \u00e5 tileigne seg litt saumteknisk kompetanse.<\/p>\n
\u2013 Er saumane rette og fine. Er det saumband<\/span> p\u00e5 innsida. Er det kasta over<\/span> saumane? Om du kan sy, er du meir i stand til \u00e5 kjenne igjen om noko er laga ordentleg. Men alle kan jo sj\u00e5 om det ser sjuskete ut, seier Klepp.<\/p>\n\u2013 Ein kan ogs\u00e5 sjekke om saumane allereie har byrja \u00e5 g\u00e5 opp. Det er ofte eit teikn p\u00e5 at det er ganske d\u00e5rleg laga, seier Sigaard.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/div>
\nSaumane i denne t-skjorta er kasta over. Det er eit godt teikn.<\/p>\n
Foto: Marthe Synn\u00f8ve Susort Johannessen \/ NRK<\/small>
\n<\/div>\n
4\/5 Leit p\u00e5 loftet<\/h2>\n \u2013 Loppemarknadar, kjellarar og loft er fulle av gode, gamle klede. Mange av desse er betre enn dei som blir laga i dag.<\/p>\n
S\u00e5 plukk fram dei gamle kleda. Der er det mykje fin saum og solide, fine materialar. F\u00f8r alt blei mjukt og maskinstrikka med masse blandingar, er r\u00e5det fr\u00e5 Klepp.<\/p>\n
<\/p>\n
\n<\/div>
\nR\u00f8nnaug Knutsen har funne ei jakke hos svigermor som har f\u00e5tt nytt liv hos henne.<\/p>\n
Foto: Marthe Synn\u00f8ve Susort Johannessen \/ NRK<\/small>
\n<\/div>\n
5\/5 Klag!<\/h2>\n Byrjar genseren \u00e5 nuppe. Klag! Blei det hol p\u00e5 kneet ved vanleg bruk? Klag.<\/p>\n
\u2013 Vi veit at folk klagar veldig lite, men ein av dei f\u00e5 tinga forbrukarar faktisk kan gjere er \u00e5 klage, seier Klepp.<\/p>\n
For vanlege klede skal tole normal bruk i to \u00e5r. Turklede, regnklede, bunadar, dressar og vinterjakker, er d\u00f8me p\u00e5 klede som har fem \u00e5rs reklamasjonsfrist.<\/p>\n
S\u00e5 kvifor er det s\u00e5 f\u00e5 som klagar?<\/em><\/strong><\/p>\n\u2013 Folk tenker at det kosta s\u00e5 lite at det ikkje gjer s\u00e5 mykje. Det er lite \u00e5 vinne p\u00e5 for den enkelte, seier Klepp.<\/p>\n